Tarihi olaylarý ve tarihin akýþýný, bu olaylar yaþanýrken yazýlan romanlar kadar hiçbir þey yansýtamaz. Bugün en yansýz tarihçi, en kapsamlý araþtýrma bize olaylarýn neden ve sonuçlarýný pek güzel anlatabilir ancak olaylarýn iç boyutunu, yaþandýðý dönemdeki yankýlarýný bize ancak yazarlar tüm yönleriyle anlatabilir. Çünkü tarih olaylarýn toplum üzerindeki etkileriyle daha çok ilgilenir, bireysel deðiþimleri, kiþisel sonuçlarý ister istemez reddeder. Ýster Rus kökenli olsun, ister baþka bir halkýn içinden gelmiþ olsun hiçbir tarihçi bize Rus-Fransýz savaþýný Tolstoy kadar iyi anlatamaz. Savaþýn yalnýzca somut etkileri deðil toplum üzerindeki soyut sonuçlarý da "Savaþ ve Barýþ"ta yer almýþtýr. Eðer biz bu savaþý deðerlendirip bir çýkarým yapmak istiyorsak kuþkusuz "Savaþ ve Barýþ"tan daha iyi bir kaynak bulamayýz. Ayný þekilde endüstri devriminin Ýngiltere'de getirdiði sosyal sonuçlarý bize en güzel Charles Dickens'ýn yapýtlarý aracýlýðýyla aktarýlýr. Bizse tarihimizin dönem noktalarýnýnýn büyük bir kýsmýný bu þekilde anlama þansýndan uzaðýz. Ancak Kurtuluþ Savaþý'ný düþünecek olursak bir Halide Edip, bir Ruþen Eþref bu dönemi bize sýcaðý sýcaðýna anlatma fýrsatýný yakalamýþtýr. Ancak kiþisel görüþüm þudur ki, Türk Kurtuluþ Savaþý'ný, savaþýn hem toplumsal, hem kültürel, hem de ekonomik boyutunu en iyi anlatan roman Yakup Kadri'nin "Yaban"ýdýr. Yaban, Anadolu kökenli ancak Batý eðitimi ve kültürüyle yoðrulmuþ bir aydýnýn halkýna bakýþ açýsýný, savaþýn bir aydýn tarafýndan nasýl görüldüðünü gösterir bize. Bence bu romanýn en can alýcý noktasý þu kýsmýdýr: Ahmet Celal karþýlaþtýðý bir köylüyle sohbet eder. Köylü romanda yer alan çoðu insan gibi savaþýn önemini, bir yaþam-ölüm savaþý oluþunun farkýnda deðildir. Diyalogun bir yerinde kahramanýmýz sorar,"niye der sen Türk deðil misin?", köylü ise kahramaný þaþýrtacak bir yanýt verir:"Elhamdülillah Müslümaným". Ýþte böyledir o zamanýn köylüsünün millet kavramýna bakýþ açýsý. 80 yýl öncesinden bugünlere geldiðimizde kavramlarýn, bizim bu kavramlara bakýþ açýmýzýn pek deðiþmediðini görebiliriz.

 Belki çoðu kavramýn batý kökenli olmasýndan dolayý, belki de bu kavramlarýn sürekli sömürülüp, yanlýþ kiþilerce yanlýþ insanlar tarafýndan kullanýlmasýndan ötürü yalnýzca halkýn deðil ayný zamanda aydýnlarýnda kavramlara bakýþ açýsý çoðu zaman olmasý gerektiðinden farklýdýr. Örneðin bizim ülkemizde "milliyet" ve "millet" kavramlarý karýþtýrýlýr. Bu iki kavramýn ayný olduðu sanýlýr. Ayný þekilde " milliyet" kavramý ile "yurtseverlik" kavramý da karýþtýrýlýr, aradaki fark bilinmez. Bu ülkede ister yoldan geçen birisini durdurun sorun, isterse rastgele bir kapýyý çalýp karþýnýza çýkan kiþiye " milliyetçi misin" sorusunu yöneltin, çok büyük olasýlýkla evet yanýtýný alacaksýnýz. Bu kez "yurtsever misiniz" sorusunu yöneltin, yine büyük olasýlýkla evet yanýtýný alacaksýnýz. Çoðu insan kendini "yurtsever" ya da "milliyetçi" olarak tanýmlasa da, kaçýmýzýn bu kavramlara gerçek anlamda sahip çýktýðýný araþtýracak olursak karþýmýza bu kadar yüksek bir oran çýkacaðýný hiç sanmýyorum.

 Bizim için kavramlar popüler kültürle þekillenmektedir.  Türkiye Avrupa Futbol Þampiyonasýna katýldýðýnda milliyetçi bir halk görürsünüz, Filistin sokaklarýna bombalar yaðdýðýnda ümmetçi bir halk vardýr karþýnýzda, 1 Mayýsta biber gazý yiyenler ekranlarda yer aldýðýnda ise halkçý bir halk görmek olasýdýr. Buna benzer biçimde, siz bir gün Türk, diðer gün Türk vatandaþý, ondan sonraki gün Türkiyeli olursunuz. Basýn ve popüler kültür, bir gün sizi Türk olarak tanýmlar, bir gün Türk Cumhuriyetinin vatandaþý olarak kabul görürsünüz, baþka bir gün Türk, Kürt vs kimliðiniz unutulur Türkiyeli olursunuz. Önce kafanýz karýþýr, sonra bu kadar adam diyorsa elbette bir bildikleri vardýr der bu kimlikleri sýrasýyla benimsersiniz. Bu karýþýklýkta elbette ki Osmanlý'dan bu yana uygulanan politikalarýn da etkisi vardýr. 1839'a kadar sizi dininize, inanýþýnýza göre ayýran bir devlet bulunmaktadýr. Ya müslimsinizdir, ya da gayrimüslim. Fransa'dan yayýlan akým Osmanlý topraklarýna yavaþ yavaþ girince bu kimlik batýlý güçlerin de baskýsýyla yerini "Ýttihad-ý Anasýr"a býrakmýþtý. Yani artýk "gavura gavur denmeyecek", herkes Osmanlý olacaktý. Koca Osmanlý padiþahý bile halkýný dine göre ayýrmayacaðýný söylemiþ, adeta "Osmanlýcýlýk" politikasýný devletin resmi ideolojisi haline getirmiþti. Sonra Osmanlý topraklarýnda bir þey oldu, Osmanlýcýlýkta olmayan, yerine oturmayan bir þeyler vardý. Ne Bulgar'ý,ne Ermeni'si ne de baþka bir kimliðe sahip olanlar bu kavramý özümseyemiyordu,kendi kimliklerini benimsemek, biz buyuz demek istiyorlardý. Nitekim Balkan Savaþlarýyla da gördük ki Osmanlýcýlýk Karpat Daðlarý'ndan Meriç'e kadar olan coðrafyada boðulmuþ, etkisini kaybetmiþti. Gel zaman git zaman tüm uluslar birer birer baðýmsýzlýklarýný kazanýrken Osmanlý'da Türkçülük doðmuþtu. Artýk gözler Kafkaslarýn ötesine, Hazar'ýn batýsýna çevrilmiþti. Orda, uzakta soydaþlar vardý, uzun yýllar önce ayrýldýðýmýz anayurda gitmek lazýmdý. Genç delikanlýlardan tutun da yaþlý ve deneyimli devlet adamlarýna kadar çok geniþ çapta bir kitle bu düþünceyi savunmaya baþlamýþtý ancak Sarýkamýþ'ta donan gencecik bedenlerle beraber bu hayelde suya düþmüþ, tüm gerçekçiliðini kaybetmiþti.

    Buraya kadar olan öyküyü hemen hemen hepimiz zaten biliyoruz, ancak benim gelmek istediðim nokta Osmanlý'dan Cumhuriyet’e, Cumhuriyetten ise bugünlere bu kavramlarýn nasýl deðiþtiðidir. Cumhuriyetin kuruluþuyla birlikte kabul edilmesi gereken görüþ Osmanlýcýlýk olamazdý zira Osmanlý yalnýzca Balkanlarda yýkýlmýþ deðil ayný zamanda Arabistan çöllerinde de kuma batmýþtý. Resmi görüþ Türkçülük de olamazdý, çünkü bu görüþü savunan bazý aþýrý uçlar hayal peþinde koþup, millet sevgisini bir Türk emperyalizmine dönüþtürmek istiyordu. Genç cumhuriyeti hayaller peþinde koþturarak Sovyetlerle savaþtýrmak, zaten yüzyýllardýr savaþan bir halkýn kaldýrabileceði bir þey olamazdý. Ýþte bu yüzden Atatürk, kurduðu ulus-devleti ýrk üzerine deðil ulusal bir bilince sahip halkýn üzerine temellendirmek istedi. Türküm diyen mutlu olacaktý, yani önemli olan Türk doðmak deðil kendini Türk hissetmekti. Ýnsanlarý birleþtirici güç ayný toprakta yaþamak olmalýydý. Amaç güzel, neden doðruydu. Ancak yapýlan bir yanlýþ vardý. Ayrýmcýlýk yapmamak adýna bazý azýnlýklarýn kimliði yok sayýlýyor, herkes Türk olarak görülüyordu. Öyle ki Kürtler "Dað Türkleri" olarak görülüp farklý kimlikte olduklarý gerçeði es geçiliyordu. Yani devlet etnik bir gruba karþý herhangi bir baský uygulamýyordu ancak sýrf ayrým olmasýn diye bir kimlik, bir halkýn adý tarihi dayanak olmaksýzýn unutturulmak isteniyordu. Demek istediðim þu ki:" Ayrým yapmak gibi bir amaç yoktu, ancak ayný zamanda siz bir halkýn adýný görmezden gelemezsiniz ". Belki de bu yüzden kuruluþtan bir süre sonra bazý sorunlar yaþandý, bu sorunlar bazen diplomatik yolla yeni yasalarla, bazen de zor kullanýlarak çözülmeye çalýþýldý. Ancak ne yazýk ki hiçbir çözüm kalýcý olamýyordu, çünkü sorun hiçbir zaman tam anlamýyla tanýmlanamýyordu. Zaman deðiþtikçe yukarýda da bahsettiðim gibi kavramlar deðiþti. Atatürk radyodan "ulusuna" seslendi, Ýnönü" vatandaþý"na. 80 darbesiyle Evren yine "ulusuna" seslendi ancak Özal siyasi literatüre daha önceden bu anlamda, bu denli çok kullanýlmayan bir kavram getirdi:"Türkiyelilik". Bu kavram Özal'dan sonraki siyasilerce de desteklendi. Artýk ne Türk olacaktý, ne Kürt hepimiz Türkiyeli olacaktýk. Sonra birileri alt kimlik-üst kimlik kavramlarýný dile getirdi. Kýsacasý 90 yýllýk bile olmayan bir cumhuriyette, bu kadar kýsa süre içinde, ayný insanlar pek çok farklý kimliklere büründü.

   Son zamanlarda yeniden tartýþýlmaya baþlayan bu "Türkiyelilik" kavramý sanýrým gündemi uzun süre daha meþgul edecektir. Baþta Kürt dosyasý olmak üzere terör, AB gibi birçok konu sözcüklerle çözülmeye çalýþýlmaktadýr. Kürt adýný kaldýrarak, Türk sözcüðünü kullanmayarak, yerine Türkiyelik adý getirilerek hangi sorunumuz çözülecektir, merak etmekteyim. Siz dün gidip sizden baþka bir dil konuþan ama sizin gibi bu topraklarý seven insanlara siz Türksünüz, daðda yürürken çýkan kart, kurt sesleri yüzünden zamanla size Kürt denmiþ derseniz, bu insanlarýn kimliðine saygý duymamýþ olursunuz. Atatürk'ün baþýnda amaçladýðý gibi birlikteliði saðlayacak kavram vatandaþlýk olmalýdýr, yani bugün Kürt asýllý bir öðrenci çýkýp ben Kürt asýllý bir Türk vatandaþýyým diyebilmelidir. Ama yok eðer siz hem Kürt hem de Türk lafýndan kurtulmak istiyorsanýz Türkiyelilik bir çözüm, sorularýmýza bir yanýt olabilecek midir? Bu ülkede biz kendimizi Türk olarak tanýmlayýp ya da ben Kürt’üm deyip kardeþçe yaþayamayacak mýyýz? Türkiyelilik bize uzun süredir aradýðýmýz barýþý getirecek sihirli bir sözcük müdür?

   Yýllarca bu topraklarda insanlar Alevi olduklarýný söyleyemediler. Kimliklerini açýða vuramadýlar. Sürekli olarak mahalle baskýsýyla karþýlaþtýlar. Bu ülkede Hakkârili iki yurttaþ otobüse bindiðinde kendi dillerinde, öz kültürleriyle anlaþmaktan çekindi. Bunda yapýlan yanlýþ politikalardan tutun da kavramlarýn sömürüsüne kadar herþeyin payý vardýr. Son yýllarda biz bu baskýlarý yavaþ yavaþ olsa da kýrmayý baþarmaktayýz. Ancak siz sözcüklerle kurtuluþu, eþitliði saðlayabileceðinize inanabiliyor musunuz? Herkes kendisine Türkiyeli dediðinde Diyarbakýr'daki bir kýzýn karný doyacak mý, ya da Trabzon'daki insanlar daha mutlu olacaklar mý? Siz her zaman yaptýðýnýz gibi sorunlara yüzeysel bakarsanýz, getireceðiniz çözümleri bugünü kurtarsýn yeter diye görürseniz yaptýðýnýz açýlýmlar susuz eve buzdolabý daðýtmak gibi olur ya da açtýðýnýz kanal gibi bunu da elinize yüzünüze bulaþtýrýrsýnýz. Ben bir yurttaþ olarak hem Türkler hem Kürtler hem de diðer tüm halklar için ekonomik refah, güvenli bir yurt, özgürce düþünüp bunlarý dile getirebileceðimiz bir ülke düþü kuruyorum. Eðer Türkiyelilik kavramýný getirmeye çalýþanlar da benimle ayný düþü paylaþýyorlarsa sözcüklerle oynamadan kalýcý ve köklü çözüm arayýþý içerisine girmelilerdir.

   Kýsacasý, ülke politikalarý asla ve asla çocuk oyuncaðý deðildir. Ülkeler her zaman sorunlar yaþar ancak her sorunun çözümünde olduðu gibi bu kimlik sorununda da eðri oturup doðru konuþmayý bilmeliyiz. Günü geçiþtirmeye çalýþmamalýyýz, geçici çözümlerden medet ummamalýyýz. Bölünme korkusu taþýyorsak, huzurlu bir ülke diliyorsak dileklerimizin yerine gelebilmesi için mutlu yurttaþlara gerek duyarýz. Bu da ancak Türk ve Kürt eþitliðiyle saðlanýr. Türk'ün Kürde üstün olmasý ile ya da Kürd'ün Türk'ten fazla olmasý ile deðil. Ne yazýk ki "Türkiyelilik" kavramý sorunlara çözüm olamayacaktýr. Her zamanki gibi sözde deðiþiklik olacak bu öze yansýmayacaktýr. Kavramlarla oynamayý býrakmalý, herhangi bir Türk'ün çýkýp kimliðini benimsemesi sorun olmamalýdýr. Ya da Kürtçe konuþtuðu için insanlar baský altýnda kalmamalý, dayak yememelidir. Ermeni olduðu için birilerinin yaþamý elllerinden alýnmamalýdýr. Yoksa  karnýmýz aç, benzimiz soluk, sorunlarla boðuþur bir biçimde bize dayatýldýðý gibi "Ne Mutlu Türkiyeliyim Diyene" der, herþey çözüldü sanarýz.