---

Mevlüt Uğurlu
Sosyoloji

Şırnak ve Trabzon Üzerine Bir Deneme

Hastalığı sebebiyle tek başına yolculuk yapamayan anneme Ankara’ya dönüş yolunda refakat  etmek üzere geçtiğimiz ay Şırnak’a gittim. Gündüzleri  45 dereceye varan sıcaklıkta terleyerek, geceleri damda yıldızları seyrederek  bir hafta kaldım Şırnak’ta. Günlerim, Şırnak denince akla gelen Cizre ve Silopi’de geçti. Şırnak’tan Ankara’ya döndüğüm günün akşamı, arkadaşlarımla Karadeniz gezisi yapmak üzere Trabzon otobüsüne bindim. Şırnak’a giderken sırasıyla Gaziantep, Şanlıurfa ve Mardin’den geçtiğimde sağımda Suriye yer alıyordu.  Trabzon yolunda ise Samsun’dan başlayıp, Ordu ve Giresun’dan geçerek devam eden sahil yolundan giderken solumda Karadeniz vardı. Şırnak’a doğru 403 model otobüsle yol alırken; önümdeki LCD ekrandan istediğim kanalı izleyebildiğim bir otobüsle vardım Trabzon’a.

Yaşadığımız hayatta zıt kutuplu fikirlerin, insanların, ideolojilerin, gazetelerin ve şehirlerin varlığından söz edilir. Vakit ve Cumhuriyet gazeteleri, konusu açılınca başvurulan örneklerdendir mesela. Şırnak ve Trabzon için de böyle söylenebilir mi acaba? Dışardan bir tanımlamayla evet ama;

rahma çağdaş terimlerle yanaşmak için
bana deha değil
belgeler gerekli
kanıtlar, ifadeler, resmi mühür ve imza(1)

diyor bir şair. Her iki şehrin iklimi ve coğrafi yapısı birbirine zıt olabilir ama; insanlarının da böyle olduğunu söylemek için kanıtlar lazım, belgeler gerekli. Öte taraftan, tam bu noktada her iki şehirden insanların resmi ve gayri resmi duruşmalardaki  ifadelerinde sıkça geçen sözü zikretmek yerinde olur sanıyorum: Vatanını sevmek faşistlik mi, anadil hakkını savunmak bölücülük mü?

Trabzon şehir merkezine yağmurlu bir günde varıyorum. Şehrin en işlek caddelerinden birinde arabadan inerken, Türk Bayrağı desenli şemsiyesiyle bir genç geçiyor önümden. Aynı anda yanımdaki arkadaşım kulağıma eğiliyor: Trabzon’a hoşgeldin!

Trabzon’un sevgisi sadece milli takıma değil elbette. Trabzonspor maç kazandığında sokakların insanla dolup taştığı, hayatın durduğu bir şehir Trabzon.  Trabzonspor maçından sonra bir hafta boyunca maç konuşuluyor Trabzon’da ve ertesi gün yerel gazeteler yok satıyor. Bütün maç yorumları özenle takip ediliyor. Trabzonsporun sıradaki maçı yaklaştığında ise, oynanmış maç bir kenara bırakılıp oynanacak maç konuşulmaya başlanıyor. Akçaabat ilçesinde Cuma namazına giden bir arkadaşım, bana caminin avizelerinin bordo mavi olduğunu anlattığında,  ODTÜ’de Faika  Demiray yurdunun karşısındaki durağa  sprey boyayla yazılmış bir yazı geldi aklıma: Bize her yer Trabzon!

Güneydoğu insanını teninden, Karadenizlileri burnundan tanırsın derler. Trabzon ve Şırnak yerlileri, iki büyük  ailenin fertleri sanki. Sadece görünüş olarak benzemiyor insanlar birbirine her iki ilde. Vatan sevgisi, iki şehrin insanının da vazgeçemediği, uğruna ölümü göze aldığı bir duygu. Peki aynı vatana duyulan sevgi neden farklı sonuçlar doğuruyor bu diyarlarda? Neden insanın düşünürken kullandığı ve rüya gördüğü dil, bir şehirde serbest iken ötekinde yasaklanıyor? Neden bir ilde vatandaşlar  vatanın içinde asayişi sağlamakla görevli polislerle el ele gönül gönüle iken, bir başka ilde aynı polise taşlar fırlatılıyor? Karadeniz insanı, her yaz mevsimini, Karadeniz’e mevsimlik işçi olarak gelen Güneydoğu insanıyla geçirdiği halde, neden hala Ahmet Türk’e yumruk atacak kadar bu coğrafyaya yabancı? Güneydoğu insanı, neden Türkiye’nin bazı batı illerinde yaşayan insanlar için hala tehlike? Neden bir yerlerde insanlar dilce susup bedence konuşmaya başlıyor?

Yazgı desem
kötü bir şey dokunmuş olurdu sanki dudaklarıma.(2)

Trabzon ve Şırnak’ta bir de gelenek ve dinin yerinden söz etmek istersek, her iki şehrin sokaklarına bakmak gerekiyor. Gelenek ve din, her iki şehir halkının da yaşamında vazgeçemediklerinden. Örtünmek şeklen farklılık arzetse de, önemli bir vecibe her iki şehir kadınının dünyasında. Cizreli kadınların örtünme şekli daha çok çarşafla oluyor. Trabzon’da ise örtünme şekli genel olarak pardesü ama sokaklarda çarşaflı kadınları da görmek pekala mümkün. Cizre’de dinden gelen günah ve gelenekten gelen ayıp birbirine karışmış durumda. Örtünme sadece din istediği için yapılmıyor. Sokakta çarşaflı olan kadınlar, düğünlerde en güzel elbisesiyle halay çekerken görülebiliyor. Ramazan ve dini bayramlar, Trabzon ve Şırnak’ta kendini hissettire hissettire, göstere göstere gelip geçiyor. Namaz kılma oranı Şırnak’ta açık ara bir farkla önde gidiyor. Birçok ailede küçükten büyüğe herkes namaz kılıyor. Diğer taraftan, Kurban Bayramı Şırnak’ta, Şafii mezhebinde Kurban kesmenin sünnet olduğu gerekçesiyle sönük geçmekte.

OHAL döneminde Şırnak’a gitmiştim. O zamanlar ücretli yayın yapan Cine5 şifresiz olarak izlenebiliyordu Şırnak’ta. Bunun nedenini misafir olduğum bir evde öğrenmek istediğimde aldığım cevap şu olmuştu: Bizler dağa çıkmakla, vatanı bölmekle ilgilenmek yerine; aklımızı futbol ve erotizme verelim diye Cine5 şifresiz yayın yapıyor burada.” Trabzon’da denize bakan bir tepede Holywood yazısı gibi “Trabzon” yazısı yer alıyor. Ancak Şırnak içlerinde “Önce Vatan, Ne Mutlu Türküm Diyene” yazılı tabelalar bulunmakta. Anlaşılan Şırnak’ta insanların vatanı gerçekten sevdiği konusunda ikna olunmamış ki, vatan sevgisi sürekli hatırda tutulmaya çalışılıyor.

Vıdı vıdı vıdı vıdı vıdı vıdı...
Bunca sözü nereden buluyorsunuz?
Ne kadar çok şey istiyorsunuz,
Ne kadar çok şey biliyorsunuz,
Mezar taşlarından çok, efendiler,
Kitabelerden çok.
Yeter, ama yeter,
Ölüler için de, diriler için de!
Susun artık, susun, siz kitaplardakiler,
Siz sahnedekiler, siz içimdekiler!
Ayıp ama, bakın, Tanrı konuşmak için
Sizin susmanızı bekliyor. (3)

Şair haklı. Sözü geçen sulak ve kurak coğrafya dışından insanların artık susma vakti geldi. Şimdi söz bu topraklardan insanlarda. İlk söz hakkı, koyu bir Trabzonspor taraftarı Şırnaklı Murat KARGIL adlı bir gence ait. Üzerinde 73 numaralı Trabzonspor formasıyla, Trabzonspor maçı öncesi açtığı pankartta şunlar yazılıydı: “Şırnak Cizre’den Trabzonsporumuza sevgilerle. Diyoruz ya, bize her yer Trabzon.”

Sonraki söz hakkı Karadeniz’den Güneydoğu’ya yumruğu yerine vicdanı uzanan Trabzonlu bir yazarın: “Türküm ama Türkçe bilmediği için öğretmenine tuvalet ihtiyacını söyleyemeyip altını ıslatan bir Kürt kız çocuğunun dramını okuduğumda, doğup büyüdüğüm Karadeniz'in bütün dalgaları beni öyle boğdu ki, Kürt oldum! Yeryüzünün bütün konfederasyonlarını, federasyonlarını, bağımsızlıklarını o kız çocuğunun ayağına sersem de utancımdan kurtulamam!” (4)

Kaynakça

(1)  İsmet ÖZEL, Amentü, 1974.
(2)  a.g.e.
(3)  Cahit KOYTAK, Ben Yokum, Beni Karıştırmayın.
(4)  Salih TUNA, Yenişafak, 2 Temmuz 2010 tarihli köşe yazısı.

Mevlüt Uğurlu
Sosyoloji
ugurlu.m@hotmail.com
08.07.2010 01:50
Görüntülenme Sayısı: 890